Jarmalku waxa uu Kenya, Ethiopia, Somalia, iyo Sudan ugu deeqay €25 million oo wax looga qabanayo macluusha.

Dowladda Jarmalka ayaa hay’adda UN-Food and Agriculture Organisation siisay lacag dhan Sh3.5 bilyan oo shilinka dalka ah si ay ugu gargaarto bulshooyinka ku nool afar waddan oo ku yaalla bariga Afrika oo ay abaaro ka jiraan.

Lacagahan, sida ay sheegtay FAO, waxa ay ilaalin doontaa soona celin doontaa hab-nololeedkii bulshooyinka ay abaaruhu saameeyeen ee Kenya, Ethiopia, Somalia, iyo Sudan iyadoo la siinayo cunto iyo agabyo iyo adeegyo kale oo lagama maarmaan ah. Lacagtaas, Itoobiya waxay heli doontaa €7 milyan (Sh1 bilyan), Kenya €6.5 milyan (Sh928 milyan), Soomaaliya €7.5 milyan (Sh1.07 bilyan) iyo Suudaan €4 milyan (Sh571 milyan).

In ka badan 22 milyan oo qof oo ku nool koonfurta Itoobiya, Kenya, iyo Soomaaliya waxay u baahan yihiin gargaar cunto oo bini'aadantinimo oo degdeg ah taasoo ka dhalatay abaaro daba dheeraaday oo sannado badan ka jiray Bariga Afrika. (IPC Wajiga 3 ama ka sareeya). Taas waxaa sabab u ah dalaggii oo gabay, xoolihii oo dhimanaya, iyo dadka oo ka barakacay guud ahaan gobolka.

Tiradan waxaa ku jira in ka badan 96,000 oo qof oo ku sugan Soomaaliya oo ku sugan masiibo (IPC Wajiga 5) iyo 2.6 milyan oo qof oo xaalad degdeg ah (IPC Wajiga 4) ee Kenya iyo Soomaaliya. Mustaqbalku wali waxa uu u muuqdaa mid mugdi ah, waxaana jira walaac isa soo taraya oo ku saabsan hoos u dhaca roobabka Geeska Afrika inta lagu jiro xilliga roobabka ee March ilaa May.

Si kastaba ha ahaatee, iyada oo aan loo eegin waxqabadka xilli-roobaadka ee soo socda, ka soo kabashada abaarta baaxadda leh ayaa qaadan doonta sannado, waxaana la filayaa in baahiyaha gargaarka bini'aadantinimo ay sii ahaan doonaan kuwo aad u sarreeya inta lagu jiro 2023. Aagga ayaa hadda la kulma xaalad abaareed oo saddexaad oo daran. toban sano, sida uu sheegay Agaasimaha FAO Rein Paulsen oo ka tirsan Xafiiska Gurmadka iyo Adkeysiga.

Waxay qarka u saaran tahay masiibo haddaan gargaarka bini'aadanti aan si degdeg ah kor loogu qaadin lana joogteyn. Waqti xasaasi ah oo sidan oo kale ah, Paulsen wuxuu yiri, "Waxaan uga mahadcelineynaa dowladda Jarmalka gacan ka geysata wax-ka-qabashada abaaraha ee FAO ee Bariga Afrika."

Si loo badbaadiyo dadka gaajada oo si weyn loo kordhiyo maalgashiga iyo siyaasadaha lagu dhimayo khatarta masiibada iyo dhisidda adkeysiga, xaaladda hadda jirta waxay muujineysaa baahida degdegga ah ee gargaarka bini'aadantinimo in loo bixiyo si baaxad leh oo joogto ah. Waa in aan xoogga saarno sida ay muhiim ugu tahay beeruhu si loo hubiyo in dadka gobolka deggan ay helaan mustaqbal wax ku ool ah.

Deegaan ay horay uga jirtay xaalad cunto yari ah oo aad u sareysa, wuxuu ku andacoodey in abaarta, qiimaha cuntada oo qaali ah, helitaan la'aanta biyaha, nadaafadda iyo adeegyada caafimaadka ay xaaladda uga sii darayaan. Paulsen waxa uu ku andacoodey in iyada oo kor loo qaadayo helitaanka cuntada degdega ah ee bulshooyinka miyiga ah, xaqiijinta iyo dib u soo celinta habnololeedyada, isla markaana si degdeg ah u suurtagelinaya isku filnaansho, maalgelinta cusubi ay ka dhigan tahay qayb weyn oo lagu dhimayo saamaynta abaarta ee sugnaanta cuntada iyo hab-nololeedyada.

Iyada oo qayb ka ah hindisaha, FAO waxay u isticmaali doontaa barnaamijyadeeda Cash+ inay si shuruud la'aan ah ugu wareejiso lacagta caddaanka ah qoysaska miyiga ah ee ay haysato haqab-beelka cuntada, taasoo u oggolaanaysa qoysaska inay iska bixiyaan waxyaabaha daruuriga ah sida cuntada, daryeelka caafimaadka, iyo waxbarashada. Iyadoo la siinayo beeralayda xirmooyinka gargaarka beeraha, qaybta dheeriga ah ee xirmada lacagta caddaanka ah waxay higsaneysaa inay ilaaliso hab-nololeedyada oo ay awood u yeelato isku-tiirsanaanta wax-soo-saarka cuntada iyo nafaqada.

Xirmooyinka waxaa ka mid noqon doona bacriminta, quudinta xoolaha, abuurka, agabka, adeegyada la kabo, iyo kaalmada gaadiidka biyaha ee xoola-dhaqatada. Iyadoo la fulinayo farsamooyin-beeradeed oo caqli-gal ah, FAO waxay ka caawinaysaa beeralayda Bariga Afrika kaliya maaha inay yareeyaan saamaynta isbeddelka cimilada laakiin sidoo kale inay si wax ku ool ah ula qabsadaan saamaynta abaarta soo noqnoqda ee gobolka.