ATMIS iyo EUCAP ayaa tababar ku saabsan ilaalinta badda siinaya saraakiisha ciidamada badda iyo ilaalada xeebaha Soomaaliya.

Dadaal ay iska kaashadeen Ciidamada Midowga Yurub ee Tayaynta Soomaaliya (EUCAP Somalia) iyo Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), ayaa shan iyo toban sarkaal oo ka tirsan Ciidanka Badda iyo Ilaalada Xeebaha Soomaaliya (SNCG) ay qaateen tababar gaar ah oo ku saabsan amniga badda. Ka hor inta aan la saarin 2,000 oo ka tirsan shaqaalaha ATMIS bisha Juun 30, 2023, koorsada labada toddobaad ah, oo ay ku jiraan aragtiyo iyo qaybo la taaban karo, ayaa loo qorsheeyay in lagu caawiyo Soomaaliya ilaalinta xeebta ugu dheer Afrika.

Sida uu sheegay Major General Peter Muteti, Taliye Ku Xigeenka Ciidanka ATMIS ee u qaabilsan Taageerada iyo Saadka, “Tababarkan dib u soo celinta waxa uu waafaqsan yahay himilooyinka la hiigsanayo Qorshaha Kala-guurka ee Soomaaliya iyo waajibaadka ATMIS-ka, gaar ahaan marka la eego la-talinta iyo tayeynta Dowladda Federaalka. Hay’adaha DFS ee dhammaan qaybaha kala duwan ee bulshada.

Munaasabad loogu dabaal degayay xiritaanka tababarka maalintii Axadda, ayuu Muteti sheegay in ay ahayd tallaabo muhiim ah oo loo qaaday dadaallada lagu xoojinayo hay’adaha dowladda Soomaaliya, iyadoo la filayo in si tartiib tartiib ah mas’uuliyadaha amniga loogu wareejiyo Ciidamada Ammaanka Soomaaliya (SSF) sida ku cad Q/Midoobay ee 2628 iyo 2670.

“Hadaba dhisida awooda SNCG waa muhiim si ay awood ugu yeelato dhaqangelinta sharciga ilaalinta badda, goobidda iyo samatabbixinta (SAR), iyo Difaaca xeebaha Soomaaliya iyadoo la ilaalinayo marinnada isgaarsiinta badda iyo ilaalinta kalluumeysiga sharci darrada ah, aan la soo wargelin, iyo sharci la’aanta, iyo sidoo kale daadinta qashinka khatarta ah, iyo dambiyada kale," Maj. Gen. Muteti ayaa ka sheegay munaasabadda xiritaanka.

Soomaaliya oo leh xeeb dhererkeedu dhan yahay 3,300 kilomitir oo kheyraad badda ah ayaa Soomaaliya ugu dheer Afrika oo dhan. Si loo xaqiijiyo in ummaddu ay si buuxda uga faa’iidaysato “dhaqaalaha buluuga ah” oo ay marar badan ka faa’iidaysteen kalluumaysatada sharci darrada ah iyo tahriibayaasha, waxa loo baahan yahay ciidan badeed si fiican u tababaran oo qalabaysan.

Waaxda amniga badda ee Soomaaliya waxay ka heshay kaalmo ATMIS, EUCAP, iyo Qaramada Midoobay (UN) sannadihii la soo dhaafay iyada oo loo marayo hagitaan, kobcinta awoodda, tababarka, saadka, iyo hagidda heerka istaraatiijiyadeed ee ku saleysan howlaha ilaalinta xeebaha, iyo waxyaabo kale.

Dr. Fabian Loewenberg oo ah ku xigeenka madaxa EUCAP ee Soomaaliya ayaa sheegay in EUCAP ay sii wadi doonto bixinta tababarada maadaama ay muhiim tahay in Soomaaliya laga caawiyo wax ka qabashada arrimaha badda.

Marka aan ka fekero tababbarka, waxaan tixgaliyaa inta qof ee xiiseeya oo ay ka go'aan tahay in ay horumariyaan oo ay dhisaan ciidan xooggan oo badda iyo xeebaha Soomaaliya. Taliye ku xigeenka ciidanka SNCG G/sare C/waaxid Cali Afrax ayaa kula dar daarmay ciidamada tababarka loo soo xiray in ay qaataan oo ay la wadaagaan aqoonta iyo xirfada ay ka kororsadeen tababarada saaxiibada kale.

 

Ardeyda ayaa la soo bandhigay koorsooyin kala duwan, oo ay ku jiraan kuwa ku saabsan badbaadada badda, makaanikada badda, mas'uuliyadda ilaalinta xeebaha, sharciga badda, gargaarka degdegga ah, iyo farsamooyinka isgaarsiinta. Sarkaalka shanta sano ah ee Qorsheynta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (SNA), Axmed C/rashiid Cumar, ayaa sheegay inuu si buuxda ugu kalsoon yahay tilmaamaha.

Gaar ahaan, wuxuu ku daray, "Waxaan helay aqoon badan oo ay ugu badan tahay bilaabista, kormeerida, hubinta doonyaha dhammaan xaaladaha, socodka, iyo kalfadhiyo kale oo badan oo la taaban karo iyo aragtiyo," isagoo tilmaamaya awoodaha muhiimka u ah Ciidamada Badda iyo Saraakiisha Ilaalada Xeebaha.

Maj. Matthew Achiga, oo ah taliyaha ATMIS Maritime, ayaa sheegay in "tababarku uu ka soo baxay ujeedadii laga lahaa, sababtoo ah ardaydu waxay muujin karaan fahamka wacyigelinta badda, maaraynta doonyaha, iyo fahamka aasaasiga ah ee cilad-saarka doonyaha."