Qiimaha Qaaliga ah ee Aamusnaanta: Maxay Xalka Milateri ugu Noqon Wayday Mid u Adeega Suudaan?

 

Warbixintii dhowaan ka soo baxday afhayeenka Waaxda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka, Tommy Pigott, ayaa iftiisay xaaladda sii xumaanaysa ee dalka Suudaan, gaar ahaan walaaca laga qabo isbeddelka khatarta ah ee loo jihaystay dhanka "xal milateri." Iyadoo Jeneraal Cabdifataax al-Burhaan uu sii xoojinayo hadallada mudnaanta siinaya gacan-sarraynta goobta dagaalka halkii uu ka dooran lahaa wadahadal diblomaasiyadeed, beesha caalamku waxay wajahaysaa xaqiiqo qadhaadh: habkani maaha mid beegsanaya oo keliya xoogaga soo horjeeda, balse wuxuu khatar toos ah gelinayaa nolosha malaayiin qof oo rayid ah oo aan waxba galabsan.

Hadallada u ololeynaya xalka milateri waxay gacan ka geystaan sharciyeynta rabshadaha socda, waxayna shacabka ku hayaan cabsi joogto ah. Marka hoggaanka Ciidanka Qalabka Sida ee Suudaan (SAF) ay colaadda u dhigaan mid ay ku xidhan tahay jiritaankooda ama dhimashadooda, waxay dhab ahaantii ula dhaqmayaan nolosha dadka rayidka ah sidii wax aan qiimo lahayn oo ku dhex baaba'aya dagaalka. Taariikhda Suudaan waxay hore u tustay in sheegashada guul milateri ay inta badan tahay horudhac u ah dagaal aan dhammaad lahayn, halkii ay horseedi lahayd degganaansho. Marka la diido suurtogalnimada heshiis siyaasadeed, hoggaanka hadda jira wuxuu caadi ka dhigayaa xaalad dagaal oo joogto ah taas oo qaranku uusan u adkaysan karin.

Dhinac kale oo aad u walaac badan oo ka mid ah wejiga cusub ee dagaalka ayaa ah qaabka isdaba-joogga ah ee loo jebiyo xabbad-joojinta la iclaamiyo. Marar badan, xilliyadii loogu talagalay gargaarka bini'aadantinimada ayaa beddelkeeda lagu arkay duqaymo iyo weeraro cusub. Dhacdooyinka la diiwaangeliyay ee hawlgallada milateri ee ka dhex dhacaya xaafadaha dadku ku badan yahay waxay keeneen barakac ballaaran iyo khasaare naf iyo maal leh. Waxqabadyadan, oo la fuliyo inkastoo ay socdaan dadaallo caalami ah, waxay wiiqayaan kalsoonida loo qabo geeddi-socod kasta oo nabadeed oo mustaqbalka ah, waxayna muujinayaan in halkan looga faa'iidaysanayo xabbad-joojinta si xeelad dagaal ah halkii laga lahaa niyad dhab ah oo lagu ilaalinayo dadka nugul.

Intaas waxaa dheer, hab-dhaqanka dagaalka laftiisa ayaa galay baadhitaan caalami ah oo xooggan. Warbixino lagu kalsoon yahay oo ka soo baxay korjoogtada caalamiga ah iyo warbaahinta ayaa kor u qaaday walaac weyn oo ku saabsan khasaaraha rayidka ee ka dhashay weerarada aan loo meel deyin ee ka dhaca xaafadaha dadku degan yahay. Waxaa intaas ka sii daran eedaymaha ku saabsan isticmaalka hubka mamnuuca ah, oo ay ku jiraan agabka kiimikada, kuwaas oo ay soo sheegeen baarayaal ku sugan goobta. Eedaymahani waxay u baahan yihiin baadhitaan degdeg ah oo madax-bannaan. Istaraatiijiyad kasta oo khatar gelinaysa isticmaalka hubkaas ama keenaysa burburinta habaysan ee kaabayaasha rayidka laguma qiil-dayi karo magaca madax-bannaanida qaranka.

Ugu dambeyntii, xiisadda Suudaan waa mid salku ku hayo arrimo siyaasadeed, lagumana xallin karo qori caaraddii. Ku adkaysiga guul milateri waxay iska indho-tiraysaa xaqiiqada ah in degganaansho waara ay ku xidhan tahay maamul rayid ah oo loo dhan yahay iyo soo celinta hannaankii dimuqraadiyadda. Saaxiibada caalamiga ah waxay si cad u sheegeen: ma jiro xal milateri oo ay yeelan karto colaaddani. Haddii si kale loo fekero waxay la macno tahay in la iska indho-tiro casharrada taariikhda casriga ah ee Suudaan.

Tubta kaliya ee hore loo qaadi karo waxay u baahan tahay in laga soo laabto furimaha dagaalka laguna soo laabto miiska wadahadalka. Hoggaaminta dhabta ah laguma arko kordhinta hadallada xambaarsan colaadda ama ballaarinta dagaalka, balse waxaa lagu arkaa geesinimada lagu hormarinayo ilaalinta shacabka Suudaan iyo oggolaanshada geeddi-socod siyaasadeed oo rayidku hoggaaminayo. Ilaa inta laga weecinayo diiradda gacan-sarraynta dagaalka, loona soo jeesanayo gargaarka bini'aadantinimada iyo dib-u-heshiisiinta siyaasadeed, dadka Suudaan waxay sii ahaan doonaan kuwo ku go'doonsan masiibo ay abuureen hoggaamiyeyaashooda.