Madax-bannaanidu Ma Aha Wax Gorgortan Laga Galo: Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya oo Soo Saaray Digniin Adag

 

Waji Cusub oo ku saabsan Difaaca Qaranka iyo Ilaalinta Sharafta dalka

Xilli ay isbeddello xooggan ku yimaadeen isbeheysiga juquraafi-siyaasadeed ee Geeska Afrika, Soomaaliya waxay billowday inay xariiqdo marin cad oo aan la dhaafi karin. Wasiirka Gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi, ayaa si cad u sheegay in madax-bannaanida qaranku aysan ahayn wax gorgortan laga geli karo, isagoo muujiyay isbeddel weyn oo ku yimid qaabka ay dalku ula macaamiilaan quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka.

Isagoo ka hadlayay Shirka iyo Bandhigga Caalamiga ah ee Difaaca Badaha ee Dooxa (DIMDEX) 2026, Wasiir Fiqi wuxuu diray farriin ku aaddan awoodda dowladda federaalka. Wuxuu carrabka ku adkeeyay inay dhammaatay xilligii dibloomaasiyadda dhabarka dambe, isagoo si gaar ah u xusay go’aanka dowladda ee lagu laalay heshiisyadii lala lahaa Imaaraadka Carabta. Tallaabadan ayaa timid ka dib markii Muqdisho ay ku tilmaamtay falalkaas kuwo si toos ah ugu xad-gudbay wadajirka dhuleed ee dalka. Fiqi wuxuu ku adkeeyay in saldhig kasta oo ciidan iyo hawlgal kasta oo difaac oo ka socda gudaha xuduudaha Soomaaliya ay tahay inay ka hoos baxaan hoggaanka iyo kormeerka tooska ah ee dowladda federaalka, si loo hubiyo in taageerada ciidan lagu soo mariyo hay’adaha rasmiga ah ee dowladda halkii loo weecin lahaa dhinacyo kala qaybsan.

Muhiimadda istiraatiijiyadeed ee Soomaaliya ma aha mid la dhayalsan karo, maadaama xeebteedu ay ku dhowdahay marinnada ganacsiga badda ee ugu muhiimsan adduunka, sida Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Bab el-Mandeb. Wasiir Fiqi wuxuu qiray in danaha shisheeye ee Soomaaliya inta badan lagu qariyo magaca la-dagaallanka argagixisada ama burcad-baddeedda, balse dhab ahaantii ay salka ku hayaan rabitaan lagu xakameynayo marinnadaas iyo helitaanka khayraadka dabiiciga ah ee dalka. Laga soo bilaabo saliidda iyo macdanta ilaa kalluunka qaniga ah, hantida Soomaaliya waxay noqotay meel ay ku tartamaan quwadaha caalamka. Si kastaba ha ahaatee, Wasiirku wuxuu ka digay in khayraadkan kaliya lagu baari karo iskaashi dhab ah oo ixtiraamaya sharafta iyo madax-bannaanida shacabka Soomaaliyeed.

Qayb weyn oo ka mid ah hadalka Wasiirka ayaa diiradda lagu saaray midnimada gudaha ee qaranka, gaar ahaan arrinta Somaliland. Fiqi wuxuu mar kale ku celiyay in dowladda federaalku u aragto Somaliland qayb ka mid ah Soomaaliya oo aan la gooyn karin, wuxuuna caddeeyay in heshiis kasta oo ay dhinac u fuliyaan maamullada gobolkaas uu yahay xad-gudub ka dhan ah dastuurka iyo qawaaniinta caalamiga ah. Wuxuu ka digay in aqoonsiga gobolladaas inay yihiin dowlado madax-bannaan ay horseedi karto degenaansho la’aan cusub oo wiiqaysa dadaallada dib loogu dhisayo dowladnimada Soomaaliya. Intaas waxaa dheer, wuxuu walaac ka muujiyay faragelinta shisheeye iyo isku dayada la doonayo in looga faa'iideysto goobaha istiraatiijiyadeed ee dalka iyadoo aan ogolaansho laga helin dowladda dhexe.

Ugu dambeyntii, hannaankan "Soomaaliya oo Horreysa" wuxuu calaamad u yahay xilli cusub oo ku aaddan siyaasadda dibadda ee dalka. Iyadoo la mideynayo xiriirka dibloomaasiyadeed iyo kan ciidan, dowladda waxay isku dayaysaa inay soo afjarto faragelinta shisheeye ee taariikhda u lahayd inay sii huriyaan kala qaybsanaanta gudaha. Farriinta Wasiirka Gaashaandhigga ee ku socota saaxiibada caalamka waa mid cad: Soomaaliya waxay u furan tahay iskaashi iyo ganacsi, laakiin taasi waxay ku xiran tahay ixtiraam buuxa oo loo hayo madax-bannaanideeda iyo xuduudaheeda midaysan.