Sarkaal Sare oo ka Tirsanaa NISA oo ku Biiray Al-Shabaab, Cabsi laga Qabo Xog Sirdoon oo Baxday

 

Jihada Sarkaal Sirdoon oo Al-Shabaab u Goostay iyo Khatarta Xogaha Qarsoon ee Soomaaliya

Warbixin ku saabsan goosashada la sheegay ee sarkaal sare oo ka tirsanaa hay’adda NISA iyo walaaca laga qabo amniga xogaha sirdoonka qaranka.

Goosasho la sheegay oo walaac amni dhalisay

Warar laga helayo Soomaaliya ayaa sheegaya in sarkaal sare oo ka tirsanaa Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA) uu ka goostay dowladda, kuna biiray kooxda Al-Shabaab. Sarkaalka ayaa warbixinnada lagu magacaabay Luqman, waxaana la sheegay inuu hoggaaminayay cutubka gaarka ah ee Duufaan oo hoos yimaada hay’adda NISA. Arrintan ayaa dhalisay walaac la xiriira suurtagalnimada in xogaha sirdoonka qaranka ay gacanta u galaan kooxda hubeysan. Sida ay baahisay Somali Guardian, dhacdadani waxay qayb ka tahay caqabadaha amni ee hay’adaha dowladda Soomaaliya ay wajahayaan.

Waa kuma sarkaalka la sheegay inuu goostay?

Warbixinta Somali Guardian waxay sarkaalka ku tilmaantay Luqman, oo la sheegay inuu ahaa taliyaha cutubka Duufaan, kaas oo ah cutub gaar ah oo ka tirsan NISA, isla markaana tababar ka helay Turkiga. Sida lagu sheegay warbixinta, sarkaalkan ayaa la rumeysan yahay inuu gaaray deegaano ku yaalla koonfurta Soomaaliya oo ay maamusho Al-Shabaab.

Si kastaba ha ahaatee, faahfaahinta saxda ah ee xilkiisa, waqtiga uu ka baxay dowladda iyo xaaladda uu hadda ku sugan yahay weli waxay u baahan yihiin xaqiijin rasmi ah. Warbixinta Somali Dispatch ayaa sidoo kale xustay in aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin dhammaan faahfaahinta dhacdadan.

Qalab iyo dukumentiyo sirdoon oo la sheegay in lala baxay

Mid ka mid ah arrimaha ugu walaaca badan ee warbixintan ku jira ayaa ah sheegashada ah in sarkaalku uu watay qalab ay ka mid yihiin kombiyuutarro, qalabka isgaarsiinta iyo faylal dukumentiyo ah oo la xiriira shaqada cutubka Duufaan. Haddii xogtan ay sax noqoto, waxay abuuri kartaa khatar ka baxsan goosashada hal sarkaal, maadaama qalabkaasi uu suurtagal ahaan xambaarsanaan karo macluumaad la xiriira hawlgallada iyo shaqaalaha hay’adda. Faahfaahintan waxaa lagu sheegay warbixinta Somali Guardian.

Khatarta xogaha sirta ah iyo dadka xogta siiya dowladda

Arrinta ugu weyn ee laga cabsi qabo waa suurtagalnimada in Al-Shabaab ay hesho xog ku saabsan dadka sida qarsoodiga ah ula shaqeeya hay’adaha amniga Soomaaliya. Dadka xogta siiya sirdoonka ayaa door muhiim ah ka ciyaara ogaanshaha dhaqdhaqaaqyada kooxda, gaar ahaan deegaanada ay Al-Shabaab ku leedahay joogitaan xooggan.

Rashid Abdi, oo ah falanqeeye ka tirsan xarunta cilmi-baarista Sahan Research ee Nairobi, ayaa sheegay in NISA ay wajihi karto xaalad khatar ah haddii xogahaas ay gacanta u galaan kooxda. Wuxuu ka digay in Al-Shabaab ay suurtagal ahaan heli karto magacyada iyo cinwaannada dadka xogta siiya hay’adda. Hadalkan iyo walaaca la xiriira xogaha sirta ah waxaa laga soo xigtay Somali Guardian.

Haddii xogta noocaas ah la helo, waxaa dhici karta in dadka xogta bixiya, saraakiisha sirdoonka iyo shaqaalaha ku lug leh hawlgallada amniga ay la kulmaan khataro dheeraad ah. Si kastaba ha ahaatee, weli ma jirto caddayn dadweyne oo xaqiijinaysa in Al-Shabaab ay dhab ahaan heshay xog gaar ah ama ay adeegsatay dukumentiyo la sheegay in lala baxay. Sidaas darteed, khatartan waa in loo fahmaa suurtagalnimo u baahan baaritaan, ee aan loo qaadan dhacdo la xaqiijiyay. Warbixinta Somali Dispatch ayaa sidoo kale tilmaamaysa in faahfaahinta arrintani weli aan si madax-bannaan loo xaqiijin.

Doorka cutubka Duufaan iyo xiriirka tababarka Turkiga

Cutubka Duufaan ayaa lagu tilmaamay cutub gaar ah oo ka tirsan hay’adda NISA, kaas oo la sheegay inuu tababar ka helay Turkiga. Tababarka iyo diyaarinta cutubyada gaarka ah waxay qayb ka yihiin dadaallada lagu horumarinayo awoodda hay’adaha amniga Soomaaliya. Hase yeeshee, warbixinta hadda jirta ma bixiso faahfaahin ku saabsan tirada xubnaha cutubka, awooddiisa hawlgal ama qaabka uu u maareeyo xogaha sirta ah.

Dhacdadan la sheegay waxay sidoo kale dhalin kartaa su'aalo ku saabsan nidaamka ilaalinta xogaha, hubinta shaqaalaha iyo xakamaynta qalabka hay’adaha sirdoonka. Waxaa muhiim ah in la kala saaro xaqiiqada ah in cutubka lagu tilmaamay mid tababar ka helay Turkiga iyo sheegashada ah in qalab ama dukumentiyo muhiim ah lala baxay. Labada arrimood isku mid ma aha, mana jirto sabab lagu soo gabagabeeyo in tababarka Turkigu sabab u yahay dhacdadan. Somali Guardian ayaa ah isha warbixinta ku saabsan xiriirka cutubka iyo tababarka.

Al-Shabaab iyo dagaalka sirdoonka ee Soomaaliya

Al-Shabaab muddo dheer ayay ka faa'iidaysanaysay caqabadaha amni iyo khilaafaadka ka dhex jira hay'adaha kala duwan ee Soomaaliya. Dagaalka lagula jiro kooxda kuma koobna iska horimaadyada ciidamada iyo weerarrada tooska ah, balse waxaa sidoo kale muhiim ah xog ururinta, ogaanshaha dhaqdhaqaaqyada dhinacyada kale iyo ilaalinta siraha hawlgallada.

Falanqayn ay daabacday Africa Center for Strategic Studies ayaa sharxaysa sida awoodda Al-Shabaab, caqabadaha siyaasadeed iyo dhibaatooyinka xiriirka dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyadu ay u saameeyaan xaaladda amni ee Soomaaliya. Macnaha guud ee falanqayntani wuxuu muujinayaa sababta ilaalinta hay'adaha amniga iyo wada-shaqayntooda ay muhiim ugu yihiin dadaallada lagula dagaallamayo kooxda.

Haddii goosashada sarkaalka NISA la xaqiijiyo, waxay noqon kartaa caqabad dheeraad ah oo ku soo korortay dadaallada sirdoonka. Si kastaba ha ahaatee, lama hubo inta xog ah ee uu sarkaalku heli karay, muddada uu xilka hayay ama in uu weli haystay awood uu ku galo nidaamyada xogta ee hay'adda. Arrimahaas ayaa muhiim u ah qiimeynta dhabta ah ee saameynta dhacdada. Falanqaynta xarunta CTC ee West Point ayaa sidoo kale faahfaahin ka bixisa awoodda urureed iyo hababka hawlgal ee Al-Shabaab.

Su'aalaha ka taagan gudaha hay'adda NISA

Dhacdadan ayaa soo bandhigaysa su'aalo muhiim ah oo ku saabsan habka ay NISA u maamusho shaqaalaheeda iyo xogaha xasaasiga ah. Waxaa loo baahan yahay in la ogaado sida sarkaalka looga shakiyay ama uu uga baxay xilkiisa, haddii ay jireen digniino hore, iyo sababta ay suurtagal u noqotay inuu la baxo qalab ama dukumentiyo hay'adeed.

Sidoo kale, baaritaan ayaa loo baahan yahay si loo ogaado in shaqaalaha kale ee la shaqayn jiray sarkaalku ay halis ku jiraan iyo in xogihii uu heli karay ay weli yihiin kuwo ammaan ah. Su'aalahan ayaa muhiim u ah qiimeynta saameynta dhacdada iyo ka hortagga xaalado kale oo la mid ah. Baidoa Online ayaa soo bandhigtay faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan su'aalaha la xiriira xilkii sarkaalku hayay iyo socdaalkiisa la sheegay.

Maxaa laga filayaa dowladda Soomaaliya?

Dowladda Soomaaliya iyo hay'adda NISA waxaa horyaalla hawl muhiim ah oo ah xaqiijinta warbixinta iyo baaritaanka dhammaan eedeymaha la xiriira goosashada sarkaalka. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la qiimeeyo haddii qalab, dukumentiyo ama macluumaad xasaasi ah ay maqan yihiin, lana qaado tallaabooyin lagu ilaalinayo dadka ay suurtagal tahay in xogtoodu bannaanka u baxday.

Dhanka kale, dhacdadani waxay muujinaysaa muhiimadda ay leedahay in hay'adaha sirdoonku yeeshaan nidaam adag oo lagu ilaaliyo xogta, lagu kormeero helitaanka macluumaadka xasaasiga ah, laguna hubiyo in qalabka shaqada si ammaan ah loo maamulo. Sahan Research waa xarun cilmi-baaris oo ka shaqaysa arrimaha amniga iyo siyaasadda Geeska Afrika, waxaana falanqeeyayaasheeda lagu soo xigtay warbixinta dhacdadan.

Gunaanad

Goosashada la sheegay ee sarkaalka sare ee NISA waxay noqon kartaa dhacdo saameyn weyn ku yeelata amniga Soomaaliya, gaar ahaan haddii ay xaqiiqo noqoto in uu la baxay xogaha iyo qalabka hay'adda. Si kastaba ha ahaatee, faahfaahinta weli lama wada xaqiijin, waxaana muhiim ah in aan la isku khaldin warbixinnada la helay iyo xaqiiqooyinka ay dowladdu si rasmi ah u xaqiijisay.

Waxa hadda mudnaanta leh waa in la ogaado waxa dhacay, in la ilaaliyo dadka xogta sirdoonka la wadaaga dowladda, lana xaqiijiyo in nidaamyada amniga qaranku aanay u nuglaan dhacdooyin kale oo noocan ah. Akhri warbixinta asalka ah ee Somali Guardian.